افزایش تعداد روزهای ناسالم در همدان

آلودگی هوای همدان در پنج ماهه نخست سال جاری، با تغییر الگوی روزهای پاک و ناسالم، نشان از افزایش گرد و غبار در آسمان این شهر دارد و به گفته معاون محیط زیست انسانی اداره کل حفاظت محیط زیست همدان آمارهای سال ۱۴۰۵ نسبت به سال گذشته حاکی از افزایش روزهای ناسالم برای گروه‌های حساس است.

به گزارش "همدان نیوز"، چالش خزان سوزی در باغ ها، منابع آلاینده متحرک به همراه قطع برق سیستم تصفیه هوا محیط زیست را در یک آزمون بزرگ برای پیشگیری از آلودگی هوای همدان و بازگشت روزهای خاکستری با ورود به فصل خنک سال قرار داده است.

دهه های پنجاه و شصت در کتاب اول ابتدایی خود شعری با عنوان "شهر و روستا" را به یاد دارند شعر معروف "خوشا به حالت ای روستایی" که در آن به بیان وجه تمایز شهر و روستا پرداخته و یکی از ایرادات جامعه شهری را آلودگی و دود خودرو دانسته بود.

از آن زمان تاکنون افزایش روز شمار خودروها، فعالیت‌ صنایع آلاینده در حاشیه یا درون شهرها و بروز پدیده "وارونگی دما" در فصل سرما، کمبود فضای سبز شهری دست به دست هم داده تا این تمایز روز به روز آشکارتر شود و به عنوان یکی از مهمترین تهدیدات و چالش زیست‌ محیطی برای سلامت انسان شده است.

این چالش آثار جبران ناپذیر بر سلامت انسان گذاشته و یکی از عوامل مرگ و میر در کشور و استان همدان نیز شده است بر این اساس روزها و هفته هایی با عنوان هوای پاک نامگذاری شده تا بتوان توجه جهان را به موضوع و اهمیت رفع آلودگی هوا معطوف کرد در این باره با عادل عربی معاون محیط زیست انسانی اداره کل حفاظت محیط زیست همدان به گفت و گو نشستیم که در ادامه مشروح این گفت و گو می آید.

ابتدا درباره انواع پایش های آلایندگی هوا توضیح دهید؟

سه نوع پایش برای محیط زیست تعریف شده است که شامل پایش کیفیت هوای شهری، پایش دودکش‌های واحدهای صنعتی و خدماتی و پایش "چشمی" گرد و خاک محیطی می شود که برای ۲ مورد اول استاندارد مشخص شده اما برای پایش چشمی استانداردی تعریف نشده است.

سازمان محیط زیست درباره "کیفیت هوای شهر" نقش مدیریت و اجرایی ندارد بلکه "دبیرخانه‌ای و پیگیری» و پایش کیفی است با این توضیح که در صورت بروز آلایندگی محیط زیست نمی تواند برای جلوگیری از تردد خودروها ورود کند بلکه به عنوان دبیر و عضو "کمیته اضطرار آلودگی هوا" می تواند پیشنهاداتی ارائه دهد و در این کمیته محدودیت‌های زمانی و مکانی تردد خودروها تصویب و ابلاغ می‌ شود.

بنابراین می توان گفت نقش محیط زیست مدیریت اقدامات برای کاهش آلودگی است و در این باره طرح هایی همچون افزایش ناوگان عمومی برای بهره گیری شهروندان به جای استفاده از خودروی شخصی و تک سرنشین، توزیع سوخت باکیفیت، اجرای طرح زوج و فرد و امثالهم است.

کیفیت هوای همدان در مقایسه با سال گذشته چگونه بوده است؟

آمارهای به دست آمده از وضعیت کیفی هوای شهر همدان در پنج ماهه اول سال ۱۴۰۴ موید این است در این باره زمانی همدانی ها ۷۱ روز پاک و ۷۸ روز سالم داشتند که این آمار در زمان مشابه امسال ۷۷ روز پاک و ۵۵ روز سالم ثبت شده است.

همچنین تعداد روزهای ناسالم برای گروه‌های حساس از پنج روز در سال گذشته به ۱۹ روز در پنج ماهه ۱۴۰۵ افزایش یافته و در عین حال پارسال یک روز ناسالم برای گروه های حساس داشتیم که این آمار امسال سه روز ناسالم برای همه گروه ها و یک روز بسیار ناسالم شده است.

نتایح آماری گویای افزایش گرد و غبار در آسمان شهر همدان در پنج ماهه امسال است که همگی ناشی از ذرات PM۱۰ (گرد و غبار با منشأ داخلی یا خارجی) بوده است هرچند ذرات PM۲.۵ به صورت محدود بوده و این میزان اندک بسیار خطرناک هستند چراکه تا عمق ریه نفوذ می‌کند.

امسال یک روز ناسالم برای گروه های حساس هم بیشتر از سال گذشته بود که بر حسب وظیفه قانونی در شرایطی که هوا به شرایط اضطرار برسد جلسه کارگروه شرایط اضطرار آلودگی هوا تشکیل می شود.

در شرایط اضطرار گرد و غبار، اولویت ایجاد محدودیت ها با تعطیل کردن فعالیت گروه های آسیب پذیر به منظور حفاظت از آنان است که در گام نخست برای حفاظت از دانش‌آموزان و کودکان مدارس تعطیل می شود که بهار امسال به علت تعطیلی مدارس، دغدغه ای برای این قشر وجود نداشت.

از سوی دیگر محدودیت ها، ممنوعیت ها و توصیه هایی به سایر نهادها از جمله ورزش و جوانان برای جلوگیری از فعالیت ورزشی در فضای باز ابلاغ می شود تا آلودگی هوا به ورزشکاران آسیبی نزند.

سازوکار محیط زیست برای پایش و برخورد با واحدهای صنعتی آلاینده چیست؟

محیط زیست ۲ نوع آنالیز دارد اول گازها شامل مونوکسید کربن و ازن یا ذرات (PM۲.۵ و PM۱۰) البته برخی صنایع هر دو و برخی تنها یکی را دارد برای نمونه تولیدکنندگان اسید مشمول استاندارد گاز هستند و ما آن را اعمال می‌کنیم و کارخانه‌های آسفالت، دانه‎‌بندی و سیلیس‌کوبی نیز تنها ذرات دارد. برای یکسری از واحدها که امکان نمونه‌برداری نیست از نظارت چشمی استفاده می‌ شود و تخلف و آلایندگی آنها از چشمان بازرسان محیط زیست پنهان نمی ماند.

نتایج پایش‌ های صورت گرفته نشان می دهد که ۹۰ درصد صنایع و واحدهای اقتصادی استان همدان استانداردهای لازم را رعایت می‌کنند و جزو صنایع آلاینده نیستند. البته فهرست واحدهای آلاینده آخر هر فصل احصا و به سازمان محیط زیست اعلام می‌ شود.

برخی واحدها مستمر آلاینده هستند از این رو پایان هر فصل فهرست آنها در اختیار سازمان حفاظت محیط زیست قرار گرفته و مشمول پرداخت عوارض می شود در عین حال پرونده‌ آنها برای پیگیری حقوقی در اختیار مراجع قضایی قرار می گیرد.

با صنایع متخلف و چالش‌های نظارتی نظیر «قطع برق» چگونه مواجه می‌شوید؟

برخی واحدها در ابتدای فصل آلاینده‌اند، اما پس از تذکر، نسبت به رفع آلایندگی اقدام سپس مدارک رفع آلایندگی را ارائه می‌دهند که موضوع صحت‌سنجی می‌شود چالش عجیبی که این ماه ها داریم این است که برخی واحدها برای کاهش بار و پیشگیری از قطعی برق، اقدام به قطع برق برخی از دستگاه ها غیرضرور می کنند.

در این میان برخی از مدیران واحدها سیستم‌های تصفیه هوا را زائد تلقی کرده و برق آن‌ها را قطع می‌کنند که محیط زیست در صورت مواجهه با این موضوع برخورد سختی دارد.

برخی مدیران ابتدا اثرات قرار گرفتن در فهرست صنایع آلاینده را نمی‌دانند اما وقتی می‌فهمند که باید ۱ تا ۱.۵ درصد از درآمد و نه سود را به عنوان عوارض پرداخت کنند، آن زمان به فکر اصلاح سیستم می‌افتند که در این باره تعداد صنایع آلاینده استان به ۳۰ مورد هم نمی‌رسد.

با ورود به فصل خنک سال چه چالش های زیست محیطی آغاز می شود؟

معضلات پراکنده دیگری که در بروز آلودگی هوا موثر است از جمله "خزان‌سوزی" و " جار سوزی" از پایان تابستان آغاز شده و تا پیش از شروع فصل سرما و ریزش برف ادامه دارد.

برخی باغداران و کشاورزان معتقدند سوزاندن برگ‌ها باعث از بین رفتن آفات و بهبود کیفیت خاک می‌شود که این تصور به طور کامل نادرست و اشتباهی است.

پارسال به دلیل پراکندگی باغ ها، وجود باغ های بدون شناسنامه، نبود امکان ورود به باغ ها، زمینه برخورد قانونی با تک‌تک آن‌ها وجود نداشت و موافقتی در این باره نداشتیم اما امسال امیدواریم با اقدامات پیشگیرانه مانع تکرار آن شویم.

پارسال خزان‌سوزی هوای همدان را تیره کرد چراکه لایه زیرین برگ ها خیس بوده و حین سوزاندن، برگ های خشک سریع خاکستر شده اما برگ های خیس ایجاد دود غلیظ و آلودگی هوا می کند.

وضعیت واحدهای حیاتی اما آلاینده مانند «کشتارگاه‌ها» چیست؟

این واحدها چالشی بزرگ برای استان شدند چراکه فاضلاب را مدیریت نکرده و آن را در اراضی مجاور رها می‌ کنند و این اقدام آنها باعث آلودگی آب‌های زیرزمینی و مزاحمت‌های بوی نامطبوع برای اهالی و عابران و رانندگان می‌شود.

با توجه به اینکه امکان تعطیلی این واحدها به علت راهبردی بودن آنها و تاثیر منفی در تامین گوشت مصرفی مردم و گرانی آن، وجود ندارد. این موضوع زمینه را برای سوء استفاده مدیران این واحدها فراهم کرده است.

برای رفع این مشکل می طلبد دستگاه‌های متولی مثل جهاد کشاورزی، دامپزشکی و سایر نهادهای مسوول جدی‌تر وارد شوند چراکه تنها جریمه‌های مختصر باعث سوءاستفاده می‌شود.

از این رو باید جریمه‌های سنگین و بازدارنده توسط نهادهای متولی وضع شود همچنین این دستگاه‌ها در کنار محیط زیست، برای رفع زیرساختی آلایندگی این واحدها کمک کنند تا کشتارگاه ها هر فصل در لیست صنایع آلاینده قرار نگیرند.